پيش از پيروزي انقلاب اسلامي
بلحاظ روابط خاص حكومت پهلوي با رژيم
آپارتايد (تبعيد رضا شاه در اين كشور) و نياز آفريقاي
جنوبي به نفت روابط دو كشور توسعه فروان يافت. پالايشگاه
ناتروف با سرمايه گذاري مشترك دو كشور تاسيس گرديد و ايران
90 درصد نفت مورد نياز اين كشور را تامين مي كرد. در
سالهاي 1355-1356 ايران دومين شريك تجاري آفريقاي جنوبي
بود. سركنسولگري ايران در ژوهانسبورگ در كليه زمينه هاي
روابط تجاري، علمي، تكنولژي، دفاعي، بهداشتي، انرژي و معدن
فعال بود.
پس
از پيروزي انقلاب اسلامي
جمهوري اسلامي ايران روابط خود در تمامي
زمينه ها را بطور يكجانبه با دولت آفريقاي جنوبي قطع نموده
(1979) و طبق مصوبه مجلس شوراي اسلامي هرگونه روابط
اقتصادي و تجاري با اين كشور، تحريم شد.
بعد از لغو آپارتايد در سال 1994
(برقراری
روابط کامل)
جمهوري اسلامي ايران رابطه سياسي خود را با
لغو تحريم اين کشور ، مجددا برقرارنمود و بلافاصله با
اعزام هيئتي از شركت ملي نفت، توانست روابط اقتصادي دو
كشور را بر پايه مبادلات نفتي برقرار نمايد. در دوره
1996-1994 ايران تامين كننده حدود 70 درصد از نفت مورد
نياز اين كشور بود. حضور وزير امور خارجه اسبق رژيم
آپارتايد در راس وزارت معادن و انرژي دولت جديد از عوامل
تحكيم بخش روابط نفتي بين دو كشور محسوب مي گرديد.
از سال 1375 (1996) به بعد دولت جديد
آفريقاي جنوبي با طراحي “ اقتصاد بازار محور” و در راستاي
تنوع بخشي به منابع تامين نفت اين كشور، خريد نفت براساس
معاملات پاياپاي با ديگر كشورهاي صاحب نفت را براي حفظ
نوعي توازن در واردات اين كالا و صدور كالا و خدمات خود به
سوي كشورهاي تامين كننده نفت برنامه ريزي كرد. در راستاي
اين سياستها از سال 1997 به طور چشمگيري ميزان واردات نفت
از ايران كاهش يافت.
لیکن
اين روند از سال 2004 مجدداً با افزايش صادرات
و بهای
نفت به اين كشور
تغییر
کرد، بطوريكه ايران با 2.35 ميليارد دلار صادرات نفتي در
سال 2005 مقام دوم تامين كننده نفت آفريقاي جنوبي را
داشته است.
نظربه اينكه آفريقاي جنوبي بلحاظ توسعه
نسبتاً خوب در بخش هاي صنعتي و فني و نيز پتانسيل بالاي
اقتصادي در قاره آفريقا مي تواند بعنوان يك شريك اقتصادي
قدرتمند در نظر گرفته شود، طي سالهاي اخير محل بازديد هيات
هاي متعدد تجاري و اقتصادي كشورمان بوده است.
هم اكنون
روابط سياسي دو كشور در سطح بسيار خوبي قرار دارد و بهمين
ترتيب روابط اقتصادي نيز در حال پيشرفت است. تاكنون 9
نشست كميسيون مشترك همكاري هاي سياسي و اقتصادي بين دو
كشور برگزار شده است.
تاكنون بيش از80 موافقت نامه و يادداشت
تفاهم در زمينه هاي سياسي، اقتصادي، تجاري، قضائي،
فرهنگي، بهداشتي، ورزشي، علمي ، زنان و اجتماعي بين دو
كشور به امضاء رسيده است.
مهمترين موافقت نامه هاي اقتصادي عبارتند
از:
*
موافقت نامه بازرگاني: مهر 1375
(اين موافقت نامه به تصويب مجلس شوراي
اسلامي رسيده است)
* موافقتنامه اجتناب از اخذ ماليات مضاعف و
تبادل اطلاعات مالياتي: آبان 1376
* موافقت نامه تشويق و حمايت متقابل سرمايه
گذاري : آبان 1376
* موافقت نامه كشتيراني تجاري و امور
دريائي و بندري : فروردين 1378
* موافقت نامه حمل ونقل هوائي : بهمن
1379
* يادداشت تفاهم همكاري و كمك بين موسسات
استاندارد دو كشور: خرداد 1381
*
امضاء موافقت نامه همكاري گمركي
و کمک گمركي: مرداد 1385.
در زمينه
روابط بانكي بين دو كشور،
اقدامات اوليه صورت گرفته، موضوع تضمين اعتبارات اعطائي از
سوي بانكهاي تجاري دو كشور در دست پيگيري است. فعاليت
كارگزاري از طريق 4 بانك اصلی تجاري بويژه استاندارد بانك
آفريقاي جنوبي در ايران صورت مي پذيرد و اين بانك دفتري
در تهران دائر كرده است.
صندوق ضمانت صادرات ايران مبلغ 70 ميليون
دلار براي اعتبارات صادراتي كوتاه مدت و 140 ميليون دلار
براي اعتبارات ميان مدت و بلند مدت در مقابل ارائه طرحها و
درخواست ها براي سرمايه گذاري در آفريقاي جنوبي اختصاص
داده است. (اطلاعات بيشتر در مورد اعتبارات صادراتي در
سايت اينترنتي بانك توسعه صادرات موجود است)
موافقت نامه همكاري بين صندوق ضمانت صادرات
ايران و سازمان بيمه اعتباري صادرات آفريقاي جنوبي بمنظور
توسعه پروژه هاي مشترك در جهت تضمين سرمايه گذاري يا بيمه
اعتباري طرحهاي مربوطه به امضاي مقامات ذيربط رسيده است.
همه ساله نمايشگاه
Rand Show
شاهد حضور شركت هاي ايراني مي ياشد. علاوه برآنكه هر ساله
شركت هاي ايراني بطور سازمان يافته در نمايشگاه
Saitex
كه در مهر ماه برگزار مي شود، حضور دارند.
شكر؛ كاغذ؛ ذرت، ميوه، محصولات شيميائي،
فولاد، قطعات اتومبيل، ماشين آلات وتجهيزات و ابزار از
جمله اقلام وارداتي ايران از آفريقاي جنوبي است.
در خصوص
نفت و پتروشيمي،
همكاريها در ابعاد مختلف و بصورت تخصصي پيگيري مي شود.
حضور فعال شركت ساسول در دو پروژه بزرگ:
1- پتروشيمي
آریا
ساسول؛ طرح 800 ميليون دلاري ايجاد پالايشگاه توليد پلي
اتيلن سبك و متوسط در منطقه عسلويه (الفین
نهم)
نزديك به بهره برداري مي باشد.
2- طرح مشترك 2 ميليارد دلاري، تبديل گاز
به سوخت مايع
GTL
نيز مراحل مقدماتي را طي كرده براي امضاء نهائي آماده مي
شود.
شركت مخابراتي
MTN
با پذيرفته شدن بعنوان جايگزين شركت تركسل جهت سرمايه
گذاري و راه اندازي شبكه اپراتور دوم تلفن همراه كشورمان
يكي از بزرگترين طرحهاي توسعه اي را در دست اجرا دارد.
کنسرسیوم ایرانسل
با 49 درصد سهام شرکت
MTN
عملیات
اجرائی خود را آغاز کرده و
از شهریور
1385
اولین سری سیم
کارت های 150 هزار تومانی
را
وارد بازار
ايران
نمود.این
بزرگترین سرمایه گذاری غیرنفتی
کشورمان بعد از انقلاب می باشد که ظرف 4 سال
آینده
بالغ بر 3.5
میلیارد
دلار خواهد شد. براساس
این
طرح طی 15 سال 16
میلیون
خط تلفن همراه در 27 استان
ایران
راه اندازی خواهد
گردید.
با اين وجود هنوز ظرفيت هاي بالقوه
اقتصادي، تجاري ، صنعتي و فني دو كشور بخوبي شناسايي و
مورد بهره برداري قرار نگرفته است. روابط سياسي خوب دو
كشور امكان بهره برداري هر چه بيشتر در اين زمينه ها را
فراهم ساخته و بايد نهادهاي ذيربط تجاري و اقتصادي كشورمان
نيز جهت بهره گيري از اين فرصت ها هر چه بيشتر توجيه و
مورد تشويق قرار گيرند.
حجم تجارت بين ايران و آفريقاي جنوبي در
سال 2005 :
(به گزارش وزارت بازرگاني و صنايع آفريقاي
جنوبي)
صادرات به ايران : 785.2
میلیون
راند برابر با حدود 128 ميليون دلار
واردات از ايران: 14.324
میلیارد
راند برابر با حدود 2.35 ميليارد دلار
صادرات به ايران شامل: شكر، كاغذ، ذرت،
فلزات پايه (ورق استيل)، محصولات معدني، ماشين آلات و
تجهيزات برقي و مكانيكي، محصولات شيميائي و صنعتي، محصولات
غذائي، وسائل خودرو، هواپيما، كشتي و قطار.
واردات از ايران علاوه بر نفت، شامل: فرش،
سنگ هاي تزئيني، مواد شيميائي و پلاستيكي، مواد
غذائي(خرما، پسته
و...)